GMDSS'e neden ihtiyaç duyuldu
Bu derste öğrenecekleriniz
- Denizde telsizle yardım istemenin kısa tarihi
- Eski sistemin zayıf noktaları
- GMDSS'in hangi kararlarla ortaya çıktığı
Telsizle ilk kurtarma
Telsizle gönderilen bir tehlike mesajı sayesinde yapılan ilk kayıtlı kurtarma 1899'da oldu. Dover Boğazı'ndaki Goodwin Sands fener gemisi, karaya oturan Alman gemisi Elbe için kıyıdaki yetkilileri uyardı ve mürettebat kurtarıldı.
1906 Radyo Tüzüğü telgrafta tehlike işareti olarak SOS'u kabul etti. Sesli haberleşmede bunun karşılığı bugün de kullandığımız MAYDAY'dir.
Titanic ve ilk kurallar
Nisan 1912'deki Titanic faciası, sistemin yetersizliğini açıkça gösterdi. Aynı yıl Londra'daki Uluslararası Radyotelgraf Konferansı'nda gemilerin tehlike sinyalleri için ortak bir frekans belirlendi. Operatörlerin belirli aralıklarla susup tehlike çağrısı dinlemesi (sessizlik periyotları) kural hâline geldi.
1914'te ilk SOLAS (Denizde Can Emniyeti Uluslararası Sözleşmesi) kabul edildi. Bugünkü SOLAS 1974 sözleşmesinin temeli budur.
Eski sistemin sorunu
1960 ve 1974 SOLAS sözleşmelerinde gemiler radyotelgraf (Mors) ya da radyotelefon taşıyordu. Bu düzenin üç zayıf noktası vardı:
- Menzil kısaydı. MF telsiz telefonun menzili yaklaşık 150 deniz miliydi. Kıyıdan uzaktaki bir gemi için sistem fiilen "gemiden gemiye" bir yardım çağrısıydı.
- İnsana bağlıydı. Çağrının duyulması, birinin o anda doğru frekansı dinlemesine bağlıydı.
- Otomatik değildi. Kimin, nerede, ne tür bir tehlikede olduğu elle ve sesle aktarılıyordu.
GMDSS'in doğuşu
- 1979: Uluslararası Denizde Arama ve Kurtarma Konferansı SAR Sözleşmesi'ni kabul etti ve IMO'dan küresel bir tehlike ve emniyet sistemi geliştirmesini istedi. Aynı yıl uydu haberleşmesi için Inmarsat kuruldu.
- 1983 ve 1987: ITU'nun dünya radyo konferansları GMDSS frekanslarını, işletme usullerini ve operatör yeterliklerini Radyo Tüzüğü'ne ekledi.
- 1988: SOLAS'a GMDSS değişiklikleri kabul edildi.
- 1 Şubat 1992: Değişiklikler yürürlüğe girdi.
- 1 Şubat 1999: GMDSS tam olarak uygulamaya geçti.
Özet
GMDSS'in temel fikri şudur: tehlike, yalnız yakındaki gemilere değil karadaki arama-kurtarma yetkililerine de hızla ve otomatik olarak bildirilir. Böylece kurtarma, kimsenin o anda tesadüfen dinlemesine bağlı kalmadan koordine edilir.
Kaynak: IMO GMDSS Manual 2024, Bölüm 1.1–1.6